STRATEŠKI OBJEKAT REGIONA U SVETLU IZAZOVA ENERGETIKE I EKOLOGIJE
Hidroelektrana Komarnica je tema o kojoj se decenijama priča. Objekat koji svaki put biva pod lupom stručne javnosti i stanovništva izazivajući uvek oprečne reakcije svih (ne)zainteresovanih strana. Ideja o izgradnji ovog energetskog objekta na istoimenoj reci prvi put se javila još sedamdesetih godina prošlog veka. Reka Komarnica je glavna pritoka reke Pive koja raspolaže sa značajnim hidroenergetskim potencijalom koji je delom iskorišćen izgradnjom HE Piva 1976.godine.
Kroz više studija i prethodnih radova na obezbeđenju odgovarajućih podloga predmetnog područja definisana je lokacija brane u profilu Lonci sa 818 odnosno kasnije korigovano na 816 mnm, oko 45 km uzvodno od HE Piva.
HE Komarnica je predviđena odgovarajućim planskim dokumentima, pre svega Strategijom razvoja energetike do 2030. Godine (2014.) i Vodoprivrednom osnovom Republike Crne Gore (2001.). Ova dokumenta predstavljaju pravni osnov za izradu Idejnog projekta i Studije opravdanosti izgradnje ovog objekta. Rešenje izgradnje objekta predloženo u ranijim studijama (80-ih godina prošlog veka) naišlo je na osudu lokalnog stanovništva i različitih ekoloških udruženja zbog devastiranja prirodne sredine i potapanja čuvenog „bisera” Crne Gore, kanjona Nevidio. Aktivisti za zaštitu životne sredine zastupaju stav da bi veštačka akumulacija ozbiljno ugrozila jedinstvenu floru i faunu na ovom nedovoljno istraženom području gde su prisutne i endemske vrste živog sveta. Sa jedne strane govori se o značajnom hidropotencijalu i mogućnosti izgradnje energetski strateškog objekta, dok se sa druge strane postavlja pitanje narušavanja ekološki atraktivnog i jedinstvenog područja u ovom delu Evrope.
Investitor, projektni tim, konsultanti, kao i nadležne institucije našli su se pred velikim izazovom modernog doba: kako postići kompromis energetike i ekologije? Kako obezbediti benefite koje ovaj objekat može doneti Crnoj Gori i regionu i istovremeno sačuvati neosporno jedinstvene prirodne lepote i bogastvo razmatranog lokaliteta? Na ova pitanja, kroz izradu tehničke dokumentacije idejnog projekta i Studije opravdanosti izgradnje HE Komarnica sa Elaboratom o proceni uticaja HE Komarnica na životnu sredinu, tim projektanata i stručnih saradnika EP Hidroinženjeringa, u saradnji sa investitorom, znanjem i iskustvom su dali odgovor. Idejni projekat je rađen u 2 faze: u prvoj fazi izvršene su optimizacione analize, na bazi svih dosadašnjih saznanja i raspoložive tehničke dokumentacije, a kojim su definisani tehnički parametri objekata, pre svega tip brane i dispozicija objekata, kota normalnog uspora, instalisani proticaj i broj agregata.
U drugoj fazi razrađeno je usvojeno optimalno tehničko rešenje u skladu sa projektnim zadatkom i važećom zakonskom regulativom. U okviru ove tehničke dokumentacije investitor i projektantski tim, uvažavajući potrebe za zaštitom prirodnih lepota i maksimalnim očuvanjem postojećih naselja lokalnog stanovništva, pošli su od uslova da kota uspora akumulacije Komarnica ne potapa kanjon Nevidio i naselje Šavnik. Poštujući ovo ograničenje, projektantski tim je definisao tehničko rešenje objekta, kojim neće biti ugrožene temeljne prirodne vrednosti ni regionalnog parka Dragišnjica i Komarnica ni kanjona Nevidio. Najvažnija staništa Regionalnog parka nalaze se iznad kote 811 mnm, dok korišćenje kanjona Nevidio neće biti promenjeno. Usvojeno tehničko rešenje podrazumeva izgradnju betonske lučne brane sa dvojnom krivinom i promenjivom debljinom u vertikalnom i horizontalnom pravcu, sa čeonim prelivom i tunelskim odvodom i pribranskom elektranom sa nadzemnom mašinskom zgradom čija instalisanost iznosi 130+8 m3/s. Usvojeno rešenje podrazumeva dva hidroagregata tipa Francis sa instalisanim protokom od 65 m3/s i jedan manji sa instalisanim protokom veličine 8 m3/s. Instalisana snaga elektrane iznosi 2×81+9,9 MW. Usvojena je kota normalnog uspora akumulacije 811 mnm, zapremina akumulacije 137,4 mil.m3, kota krune brane 814 mnm, visina brane 171 m, dužina u kruni brane 211,4 m, širina 5 m.
U okviru opsežnih energetskih analiza koje su obuhvatile karakteristike energetskih sistema ne samo Crne Gore već i regiona kao i aktuelno stanje na tržištu električne energije, projektni tim EP Hidroinženjering je definisao mesto i ulogu HE Komarnice kako u sistemu EPS-a i EPCG tako i njene mogućnosti na tržištu. Predviđeno je da HE Komarnica bude angažovana u pokrivanju potreba po energiji i snazi u analiziranim sistemima. Obzirom na veličinu korisne zapremine akumulacije, elektrana će pratiti sezonske promene potrošnje i maksimalnog opterećenja sistema. Visok položaj HE Komarnica u slivu daje joj značaj u pokrivanju potreba u hladnoj rezervi sistema kada se ostvaruju i efekti na nizvodnim objektima. Prosečna godišnja proizvodnja hidroelektrane iznosila bi 213 GWh. Sa ovakvim performansima HE Komarnica nesumnjivo predstavlja strateški objekat od opšteg interesa. Takođe, ulazak u pogon obnovljivih izvora, za koji su se opredelile sve elektroprivrede regiona, zaoštriće pitanja rezervnih kapaciteta i iskazati značajnu potrebu za njihovim angažovanjem.
Projektni tim uz podršku i prisustvo radne grupe investitora, je u više navrata obišao predmetno područje što sa kopna, što tokom reke, čamcem. U vreme malih voda u avgustu 2019. godine, tim projektanata i saradnika na izradi elaborata za zaštitu životne sredine su veći deo kanjona prepešačili gazom kroz vodu sa ciljem lokacije lokalnih izvora i uzorkovanja vode za procenu kvaliteta. Tom prilikom locirani su i dokumentovani svi zanimljivi lokaliteti kanjona sa geološkog i hidrogeološkog aspekta. Projektni tim se na ovaj način krajnje neposredno upoznao sa lepotom i divljinom kanjona i nepristupačnim, jedva prohodnim šumama. Sa ovakvim neponovljivim iskustvom i doživljajem kanjona, a izuzetnom odgovornošću, svesni svih izazova, naši projektanti sa saradnicima su pružili maksimalan napor da nađu rešenje koje će ponuditi kvalitetno korišćenje ovakvog hidropotencijala uz maksimalno očuvanje prirodnog bogastva ovog netaknutog područja. Takođe obavljeni su produktivni razgovori sa predstavnicima opštine Šavnik, radi sagledavanja realne sociodemografske slike, aktivnih mera na očuvanju životne sredine i očekivanja lokalnog stanovništva. Kvalitet projektne dokumentacije koja adekvatno i argumentovano odgovara na izazove socijalnih i ekoloških pitanja, u dobroj meri je rezultat neposredne, aktivne i konstruktivne saradnje projektnog tima EP i predstavnika investitora iz EPCG.
Optimalno tehničko rešenje HE Komarnica je usaglašeno sa svim neophodnim uslovima relevantnih državnih institucija (vodoprivredni, ekološki, kulturno-istorijski, infrastrukturni, priključenje na mrežu itd.), a koji su sadržani u ili čine sastavni deo urbanističko-tehničkih uslova.
Takođe, važno je napomenuti da je Studija za regionalnu strategiju za održivu hidroenergiju na zapadnom Balkanu (WBIF), podržana od Evropske komisije, HE Komarnicu svrstala u red ekološki prihvatljivih „greenfield“projekata.
Područje predviđeno za formiranje akumulacije nije naseljeno, ne postoje industrijski kapaciteti, saobraćajnice, privredni objekti ili domaćinstva koja bi bila ugrožena. Naprotiv, realizacijom ovog projekta, ekonomski veoma nerazvijena opština Šavnik bi dobila šansu da razvojem tercijarnih delatnosti, posebno u oblasti turizma, ostvari ubrzani napredak. Takođe, buduće jezero može ponuditi uslove za sportove na vodi i rekreaciju za stanovništvo šireg okruženja. Postoji potencijal da hidroakumulacije igra značajnu ulogu u navodnjavanju okolnog područja. Iz svega izloženog, jasno je koliko ovaj projekat zahteva stručnu širinu i sagledavanje svih aspekata, ne samo tehničkih.
Izgradnja HE Komarnice biće prvi veliki objekat ovakvog tipa nakon više decenija na ovim prostorima. Veliki izazov, veliki ulog i još veća odgovornost. Nesumnjivo jedan od najatraktivnijih poduhvata regiona, o kome se će se tek pričati, verujemo u pozitivnom kontekstu.